Wat gebeurt er met straatbakstenen aan het eind van hun levensduur?
Circulaire bestratingStraatbakstenen hebben een gemiddelde levensduur van 135 jaar en worden voor nagenoeg 90% hergebruikt. Dat zijn uitmuntende circulaire prestaties. Is hergebruik dan toch niet meer mogelijk, dan kunnen ze worden gebroken tot granulaat voor bijvoorbeeld wegfunderingen. Ook wordt er chamotte (fijngemalen baksteen) van gemaakt die weer als toeslagstof wordt ingezet bij de productie van nieuwe straatbakstenen.
Gerelateerde vragen
Circulariteit en de circulaire economie staan in het teken van het optimaal benutten van grondstoffen en producten, om zo het afval en grondstofgebruik te minimaliseren. Vaak wordt het in één adem genoemd met het beperken van CO₂-uitstoot of het recyclen van producten, maar het gaat het veel verder.
De circulariteit van een product zoals straatbakstenen omvat ook de grondstoffen waaruit het wordt gemaakt (zoveel mogelijk duurzaam hernieuwbaar), de levensduur, de mate waarin het hergebruikt kan worden, de mogelijkheid tot demontage en het technische en economische waardebehoud van het product gedurende en aan het einde van de volledige levenscyclus. Circulariteit levert een belangrijke bijdrage aan maatschappelijke opgaven als het tegengaan van klimaatverandering door broeikasgassen te voorkomen, een schoner milieu en leefomgeving, herstel van biodiversiteit en een grote levenszekerheid van grondstoffen.
Vanaf 2027 zal de wettelijke sturing op MKI in aanbestedingen van GWW-werken zijn intrede doen. Er dienen dan verplicht MKI prestatie-eisen op materiaalniveau gesteld te worden voor beton, asfalt en eventueel staal. Daarnaast komt er een verplichting om MKI als gunningscriterium op te nemen in de aanbesteding en contractering van GWW-werken. Dit laatste zien we al enige tijd terug in projecten waarbij het gunningscriterium bijvoorbeeld procentueel meetelt (bijv. 30%). MKI wordt ook al toegepast als maximum eis bij technische uitvragen waar de eisen worden geborgd in bestekken, bijvoorbeeld via het Moederbestek van Bouwcirculair.
Hier vind je ook het productblad voor straatbaksteen. De MKI is zichtbaar op de EPD van de leverancier. De MKI is zichtbaar op het milieuprofiel van het product. Belangrijke tip: blijf altijd waakzaam dat je LCA’s vergelijkt op basis van dezelfde rekenmethode en/of datasets. Op dit moment is bijvoorbeeld de Bepalingsmethode Milieuprestatie Bouwwerken versie 1.2 de meest recente en verplichte rekenmethode. Naast de berekeningsmethode en de gebruikte datasets is het ook belangrijk om rekening te houden met de functionele eenheid van de LCA; de eenheid waarop de LCA betrekking heeft. De impact per m² bestrating is bijvoorbeeld anders dan de impact per ton bestrating. Dus: appels met appels vergelijken.
Een andere manier om circulariteit op te nemen in projecten is om te kijken welke materialen je kunt hergebruiken en hiervoor bijvoorbeeld de stelregel ´hergebruik, tenzij ...` te nemen. Onze straatbakstenen kennen een levensduur van gem. 135 jaar met een hergebruik van nagenoeg 90%.
Voor het antwoord op deze vraag maken we gebruik van de R-ladder van het Planbureau voor de Leefomgeving. De eerste trede (R1) op de ladder is de meest circulaire strategie, de laatste het minst (R6). De treden zijn R1 Refuse & Rethink, R2 Reduce, R3 Re-use, R4 Repair, R5 Recycling en R6 Recover.
Het begint bij trede R1 met het nadenken over hoe je zo efficiënt en functioneel mogelijk verhardt. Onze straatbakstenen maken op de ladder het verschil door de toepassing van de hernieuwbare grondstof rivierklei en dematerialisatie (R2 Reduce), een gemiddelde levensduur van 135 jaar en een hergebruik van nagenoeg 90% (R3 Re-use). De straatbakstenen kunnen vermalen worden tot toeslagstof in nieuwe straatbakstenen of de oude stenen kunnen (lokaal) gebroken worden tot steenslag/granulaat (R5 Recycling). Trede R4 en R6 zijn niet van toepassing.
Om volledig te zijn beginnen we eerst met een stukje theorie: de MKI (MilieuKostenIndicator) drukt de milieubelasting (maatschappelijke ‘schaduwkosten’) van een product of bouwwerk uit in euro’s per eenheid (bijvoorbeeld per m²). Hoe lager de MKI, hoe minder belastend het product en hoe minder verwachte kosten er zijn om de optredende milieu-effecten ongedaan te maken. De MKI is de uitkomst van een Levenscyclusanalyse (LCA). Daarin worden alle milieueffecten van een product onderzocht en gewogen op basis van 5 levensfasen: A 1-3 Productie, A 4-5 Bouw, B 1-7 Gebruik, C 1-4 Sloop en D Hergebruik. Voor de LCA volgen we de Europese Norm 15804 en de aanvullende Nederlandse Bepalingsmethode Milieuprestatie Bouwwerken. De resultaten van de LCA worden in het milieuprofiel van het product gerapporteerd. Hier staat de MKI-score in vermeld.
De categorie 2 (branche gebonden) MKI-set A1 van straatbaksteen bedraagt gemiddeld slechts 0,94 €/m² en is opgenomen in de Nationale Milieudatabase (NMD). Wij bieden echter al straatbakstenen met een MKI-score vanaf € 0,60/m2 o.b.v. 80 mm hoogte (volgens Bepalingsmethode 1.2). Jouw projectspecifieke product-MKI is altijd afhankelijk van factoren als kleur, formaat en transportafstand. Op aanvraag bezorgen we je graag een productspecifiek milieuprofiel voor uw project.
Wilt u meer weten over hoe u omgaat met de modules in een LCA? Lees dan dit antwoord.
Gebaseerd op de Europese Norm 15804+A2 wordt de milieuprestatie van een product geanalyseerd op basis van 5 levenscyclusfasen cq modules:
- A 1-3 Productiefase: winning grondstoffen (A1), transport (A2), productie (A3)
- A 4-5 Bouwfase: transport (A4), Bouwproces en aanleg (A5)
- B 1-7 Gebruiksfase: gebruik (B1), onderhoud (B2), reparaties (B3), vervangingen (B4), hernieuwing (B5), operationeel energiegebruik (B6), operationeel watergebruik (B7)
- C 1-4 Sloop- en verwerkingsfase: sloop (C1), transport (C2), afvalbewerking (C3), Finale afvalverwerking (C4)
- D: mogelijkheden voor hergebruik, terugwinning -en recycling
Uit de LCA (levenscyclusanalyse) volgt een milieuprofiel met een MKI-score (Milieukostenindicator, de maatschappelijke kosten van de milieu-effecten uitgedrukt in euro’s).
In de praktijk wordt er vaak alleen gestuurd op module A 1-3 ‘Productiefase’ op basis van C0₂. Is hier dan ook de circulariteit van de grondstoffen in mee gewogen? Als je module D negeert worden de milieuvoordelen door recycling en hergebruik niet meegeteld. Die zijn van doorslaggevend belang in een circulaire economie. Volgens EN 15804, ISO 21930 en de Bepalingsmethode Milieuprestatie Bouwwerken moet elk product module D rapporteren. De kritiek die je op module D kunt geven is dat je toekomstige reducties vandaag al meerekent en niet weet of de producten daadwerkelijk hergebruikt of gerecycled worden. Straatbaksteen toont nu al aan dat dit hergebruik plaatsvindt, binnen de gemeente of bij een particulier in de tuin. CE Delft heeft onderzocht dat straatbakstenen in Nederland een levensduur hebben van gemiddeld 135 jaar en voor nagenoeg 90% worden hergebruikt.
Nu alleen focussen op CO₂-uitstoot zorgt ervoor dat waardevolle circulaire eigenschappen van producten niet worden meegewogen en dat er mogelijk niet wordt gekozen voor het duurzame product op (middel)lange termijn. Er is geen garantie dat over 25 jaar elk product emissieloos wordt geproduceerd terwijl in de Nederlandse straten al eeuwen hergebruikte straatbakstenen liggen. Daar is nieuwe productie en dus milieubelasting mee voorkomen. Bovendien is er nog ruimte tot verbetering in de efficiëntie van het hergebruik waardoor de duurzame en economische waarde van straatbakstenen voor gemeenten nog groter wordt.
CO₂-reductie is vaak een gevolg van circulariteit, maar is geen circulariteitsstrategie op zich. Het verminderen van grondstoffengebruik, de substitutie van grondstoffen, het verlengen van de levensduur en de bevordering van hergebruik zijn wel circulariteitsstrategieën die structureel bijdragen aan het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen. Dit lukt uitstekend met onze straatbakstenen.
De GWW-sector staat voor de uitdaging om circulair te worden en om de CO2-uitstoot significant te verminderen. Een aanzienlijke reductie kan worden bereikt door de verharding aan te pakken; de hoeveelheid asfalt in gemeenten verkleinen en vervangen door elementenverharding*, zoals straatbakstenen. Reguliere straatbakstenen hebben al een zeer lage MKI-score (€ 0,94/m2 NMD Set A1 categorie 2 branchegebonden en bij Vandersanden al vanaf € 0,60/m2 o.b.v. 80 mm hoogte volgens Bepalingsmethode 1.2) en voordelen als een ongekende levensduur (gem. 135 jaar) en een zeer hoog hergebruikpercentage (88%). Jouw projectspecifieke product-MKI is altijd afhankelijk van factoren als kleur, formaat en transportafstand. Op aanvraag bezorgen we je graag een productspecifiek milieuprofiel voor uw project.
Wil je direct een nog grotere besparende stap zetten in jouw project dan kun je enerzijds kiezen voor hergebruik waardoor er geen nieuwe productie-uitstoot plaats vindt. Anderzijds zijn onze S-line® straatbakstenen een uitstekende keuze. Door gebruik te maken van slankere cq minder hoge straatbakstenen bespaar je kostbare grondstoffen en energie in productie en transport. Dit terwijl je dezelfde hoogwaardige eigenschappen krijgt als bij andere straatbakstenen. En dat voor een betere prijs.
* Publicatie: Bouwen binnen planetaire grenzen | CO2-IMPACT VAN DE NEDERLANDSE BOUW | Februari 2024 |Transitieteam Circulaire Bouweconomie, het Ministerie van IenW en Rijkswaterstaat
Onafhankelijk onderzoeks- en adviesbureau CE Delft heeft hier uitvoerig onderzoek naar gedaan. Hoe de gemiddelde levensduur van 135 jaar is vastgesteld staat beschreven in het rapport ‘Hergebruik straatbakstenen’.
Onafhankelijk onderzoeks- en adviesbureau CE Delft heeft hier uitvoerig onderzoek naar gedaan. Hierbij zijn twee uitgangspunten toegepast: het zogenoemde breukpercentage en het totaal bestrate oppervlak. Bekijk hiervoor het het rapport ‘Hergebruik straatbakstenen’.
Straatbakstenen zijn meerdere malen te hergebruiken. Hoe vaak is uiteindelijk afhankelijk van de omstandigheden tijdens de gebruiksduur. Straatbakstenen zijn oersterk en gaan generaties mee. De levensduur is gemiddeld zo’n 135 jaar en kan oplopen tot wel 190 jaar. Het hergebruik is vastgesteld op nagenoeg 90%. Als je telt met elke 30 jaar groot onderhoud dan kun je straatbakstenen tenminste 4x hergebruiken.
In tegenstelling tot andere elementenverharding hebben de meeste straatbakstenen twee bruikbare zichtzijden waardoor ze tweezijdig te gebruiken zijn. Ons Linge® formaat 80/80 heeft zelfs drie bruikbare zichtzijden. Als je gaat hergebruiken heb je dus nog een extra onverweerde en ongebruikte kant. Dit vergroot de kans dat een steen niet wordt afgekeurd tijdens het beoordelings- pakketteerproces voor hergebruik.
Gedematerialiseerde straatbakstenen worden gemaakt met minder materiaal dan traditionele bakstenen. In afmetingen zijn ze slanker of anders gezegd minder hoog. Bij de productie zijn daardoor minder grondstoffen en minder energie nodig. Dat beperkt tevens de CO2-uitstoot. Zowel tijdens de productie als bij het transport van de grondstoffen en het eindproduct, en zorgt voor een extra gunstige MKI-score per m2. Met de S-line® straatbakstenen biedt Vandersanden een lijn gedematerialiseerde straatbakstenen die bijdragen aan extra circulariteit. Daarentegen beschikken ze over dezelfde technische en esthetische eigenschappen als traditionele straatklinkers.
Dematerialistatie draagt dus bij aan circulair beleid, omdat er minder grondstoffen benodigd zijn en minder emissie plaats vindt. Dat sluit aan bij de "Reduce"-strategie van de R-ladder. In onze straatbakstenen wordt ook altijd hernieuwbare rivierklei uit onze Nederlandse uiterwaarden toegepast. Het is onderzocht dat ze gemiddeld 135 jaar meegaan en voor nagenoeg 90% worden hergebruikt. Met onze reguliere straatbakstenen draag je al bij aan de circulaire economie, zoals het halveren van het gebruik van primaire grondstoffen in 2030 en het inzetten op levensduurverlenging en hergebruik. Maar met S-line® zet je direct nog een extra stap.
De belangrijkste grondstof van straatbakstenen is uiterwaarden klei. Net als biobased materialen aangemerkt als hernieuwbare grondstof. Deze klei wordt gewonnen in de Nederlandse uiterwaarden en zorgt voor nieuwe natuur en biodiversiteit. Onze straatbakstenen zijn in het bezit van het KOMO BRL 7010 certificaat dat inzicht geeft in het aandeel hernieuwbare grondstoffen in onze producten. Naast rivierklei zijn groeveklei uit het Westerwald en lava uit de Eifel alsook fijn gemalen oude bakstenen (chamotte) grondstoffen in onze straatbakstenen. Afhankelijk van de kleur kunnen we natuurlijke kleurmineralen zoals mangaan gebruiken. Aan onze straatbakstenen worden geen toplagen, kleurstoffen of coatings toegevoegd. Straatbakstenen zijn kleurecht waarbij de altijd blijvende kleur ontstaat tijdens het bakproces in de oven.
De uiterwaarden klei die wij in onze straatbakstenen toepassen is net als biobased materiaal hernieuwbaar, maar deze klei is geen biobased materiaal. Biobased staat namelijk voor biotisch. En dat betekent uit levende bronnen, van plantaardige of dierlijke origine. Bijvoorbeeld, hout, gras of wol. Rivierklei is derhalve een abiotisch materiaal. Biotische en abiotische grondstoffen zijn hernieuwbaar als de grondstof uit een bron komt die wordt geteeld of natuurlijk wordt aangevuld of gereinigd op een menselijke tijdschaal met goed rentmeesterschap. Nederlandse uiterwaarden klei is daarom aangemerkt als hernieuwbare grondstof, erkend door Het Nieuwe Normaal.
Met de lokale winning van hernieuwbare rivierklei kunnen wij voor onze straatbakstenen altijd rekenen op een circulaire grondstof, tegelijk zorgt dit voor natuurontwikkeling met meer biodiversiteit. Een win-win dus. Tijdens het afgraven van de Nederlandse klei worden stroomgeulen, flauwe oevers of moeraszones gecreëerd die de basis vormen voor dynamische (rivier)natuur. Zo kunnen er riviergebonden processen plaatsvinden zoals stroming, erosie en sedimentatie. Dat versterkt de biodiversiteit en verhoogt de hoogwaterveiligheid.
Straatbakstenen zijn niet alleen duurzaam en sfeervol, maar ook een stuk voordeliger dan op het eerste oog lijkt. In vergelijking met betonstraatstenen zijn gebakken klinkers op lange termijn in bijna alle gevallen een betere optie dankzij de lage levenscycluskosten (LCC). Al vanaf één keer hergebruik kan er goedkoper bestraat worden met straatbakstenen. Advies- en ingenieursbureau TAUW deed onderzoek naar de levenscycluskosten van straatstenen en zette straatbaksteen af tegen betonstraatsteen over meerdere perioden.